On Dokuzuncu Söz.
Kazaklar arasında bir atasözü vardır: “Göre göre önder, konuşa konuşa söz üstası olursun. Şuur sahibi olmak, yani bilinçli davranmak, doğuştan gelen bir özellik değil; dünyayı tanıma ve deneyim kazanma sonucunda oluşan bir niteliktir. Şair, şuurlu bir insan olmanın yolunun, akıllı ve erdemli kimselerin sözlerini dinlemekten ve onların öğütlerini hatırda tutmaktan geçtiğini söyler. Ancak yalnızca hatırlamak yeterli değildir. İyi insanların söylediklerini akılda tutup uygulamak, kötü olanlardan ise uzak durmak gerekir; ancak bu şekilde bilinç gerçek anlamına kavuşur. Abay, kendisi gibi şuurlu kişilerin sözlerine kulak veren kimselerin az olmasından büyük bir üzüntü duyar. Bir bilgenin şu sözünü aktarır: “Sözden anlamayan bir topluluğa konuşacağına, seni anlayan bir domuzu beslemen daha iyidir.
Abay’ın döneminde olduğu gibi günümüzde de sözü anlayan, sözü dinleyen insanların sayısı çok azdır. Bilim peşinde koşanlara, akıllı insanların sözünü dikkate alanlara da pek rastlanmaz. Bu sebeple “şuurlu olmak”, toplumun düşünce düzeyini belirleyen önemli bir ölçüt hâline gelir. 📚
📚 Kelime Açıklamaları
1. Şuur / şuurlu olmak: Bilinç; bir şeyi fark ederek, düşünerek hareket etme.
2. Hatır: Aklın bir şeyi saklama, hatırlama gücü; hafıza.
3. Hatırda tutmak: Duyduklarını unutmamak, aklında taşımak.
BIKMAK
Он тоғызыншы сөз.
Қазақта бiр мақал бар: “ Көре-көре көсем боласың, сөлейсөлей шешен боласың”. Естiлiк дегенiмiз мақалда айтылғандай адамның туа бiткен қасиетi емес, дүниенi тану нәтижесiнде болатын нәрсе. Естi болу үшiн естiлердiң сөзiн ескерiп жүру керек дейдi ақын. Жалпы естiлiктiң жеке өзi iске жарамайды. Есiлерден естiп бiлген жақсы нәрселердi ескере, жаманнан сақтанса сонда iске жарайды. Абай естiлердiң сөзiн ескеретiн адамдардың тапшылығына қынжылады. Сөз танымайтын жұртқа сөз айтқанша, өзiңдi танитын шошқаны баққан жақсы деген екен бiр хакiм дейдi Абай. Сөздi ұғып, сөз тыңдайтын адамдар Абай заманында аз болған, қазiр де солай. Бiлiмге бой ұрғандардың, естiлердiң сөзiнде жұмысы жоқ, сондықтан естiлiк дегеннiң өзi қоғамдық сана, пiкiр деңгейiн бiлдiретiн өлшемнiң бірi.
