Yirmi Beşinci Söz.
Abay, “Rusça öğrenen kişi hayatta güçlük çekmez” der. Ona göre Rusça bilmek, insanın bilgisini ve ufkunu genişletmesine imkân sağlar; bu yüzden Rusların “dünya diline” hâkim olduklarını söyler. Ancak Abay’ın zihnini meşgul eden asıl soru şudur: Kazaklar çocuklarına Rusça eğitimi gerçekten ilim ve irfan kazanmaları için mi veriyorlar, yoksa onları kendi değerlerine karşı kullanmanın bir aracı olarak mı görüyorlar? Böyle bir niyet kötüdür ve bu niyetten arınmadan Rusça öğrenen bir çocuktan hayırlı, erdemli bir kişi çıkması beklenemez, diye üzülür şair. Yine de Abay, Rusça eğitim alan çocukların durumunun hiç okumayanlardan daha iyi olduğunu belirtir. Bu nedenle şu öğüdü verir: “Parayı, çocuğunu evlendirmek için değil; okutmak için harca. Çünkü cahil bir evlat ne sana huzur sağlar, ne kendisi rahat eder, ne de topluma bir fayda sunar.
Abay’a göre, Kazak halkını ileriye götürecek yol eğitimdir. Eğer çocuğunu gerçekten düşünüyorsan, onu Rusça okut; böylece zihni açılır, ufku genişler, diğer milletlerle eşit düzeyde olur ve kimseye muhtaç olmadan bir meslek edinir, der hümanist Abay.
Bu söz üzerine şairin birçok görüşü aktarılır. Abay’a göre Rusça eğitim, dünyanın anahtarıdır; onu bilmeyen kişi cahil kalmaya mahkûmdur. Abay’ın “Rusça öğrenin” derken kastettiği, Rusçayı bir amaç olarak görmek değil, dünya bilgisini edinmek için bir araç olarak kullanmaktır. Hedef, Rusça bilmekten ziyade bu dili bilime, öğrenmeye ve sanata açılan bir yol olarak değerlendirmektir. Çünkü o dönemde Kazaklara “İngilizce, Almanca ya da Fransızca öğrenin” demek mümkün değildi; Batı’daki bilgi birikimine ulaşmanın tek gerçek yolu Rusça eğitimden geçiyordu.
Abay gerçekçidir; bu nedenle durumu olduğu gibi kavrar ve ifade eder. Bu, basit bir biçimde Rusçaya boyun eğmek değildir. Ruslar dünyanın dillerini bilirler; sen de onların dilini öğrenirsen zihnin açılır. Zihnin aydınlandığında ise hangi yolu seçeceğini kendin belirleyebilirsin. Asıl mesele, içinde bulunulan bu kısır döngüden, yalnızca ev ve geçim derdi etrafında dönen dar yaşam biçiminden kurtulmaktır. Şairin işaret ettiği gerçek de budur. 📚
📚 Kelime Açıklamaları
1. Bilgi birikimi / Bilim hazinesi: Bir toplumun zaman içinde oluşturduğu bilimsel, kültürel ve entelektüel değerlerin toplamı.
2. Gerçekçi (Realist): Olay ve durumları hayal ettiği gibi değil, mevcut hâliyle değerlendiren; gerçeklere dayanan düşünce biçimi.
3. Kısır döngü: Bir sorunun kendi kendini sürekli tekrarlaması ve çözümsüzlük yaratması; çıkış yolu zor olan durum.
“KAZAK’IN KAZAK’TAN BAŞKA DÜŞMANI YOKTUR”
Жиырма бесiншi сөз.
Орысша оқыған адамға дүние арзанырақ түседi - дейдi Абай. Орысша оқу арқылы, бiлiмдi одан әрi тереңдетуге мүмкiндiк болады, мiне осы себептi орыстар дүниенiң тiлiн бiледi деген қорытынды жасаған. Бiрақ қазақтар баласын орысша оқытқанда алдына осындай мақсат қоя ма, жоқ олар орыс тiлiн бiлiп алып, соны қару етiп бiрiн-бiрi аңдымақ па? Бұл жиренетiн ниет. Осы ниет құрымай орысша оқып жүрген баладан жақсы кiсi шықпайды деп қынжылады Абай. Әйтсе де, солай болғанда да орысша оқығандардың оқымағандардан iсi - көш iлгерi. Сондықтан Абай мәселенi турасынан қояды. Балаңа қатын әперме, бар малыңды салып оқыт. Әйтпесе, балаң “ бiр ит қазақ болып қалған соң, саған рахат көрсете ме, өзi рахат көре ме, яғни жұртқа рахат көрсетер ме? Қазақты алға бастайтын жол оқу. Балаңды аясаң оны орысша оқыт, көкiрегi ашылады, тынысы кеңейедi, ел қатарлы, өзгеге қор болмай кәсiп қылады, - дейдi гуманист Абай. Осы сөз хақында ақынның көптеген пiкiрлерi айтылады. Ақынның айтуынша орыс бiлiмi дүние кiлтi, оны бiлмесең надан боласың. Абай орысша оқу дегендi оны дүниенiң тiлiн бiлу үшiн құрал ретiнде ұсынып отыр. Мақсат орысша бiлу емес, оны бiлiм, ғылым, өнер жолына түсу үшiн пайдалануда, одан өзге ол кезде жол жоқ, қазақтарға ағылшын, немiс, француз тiлiн үйрен деудiң мүмкiндiгi жоқ едi. Батыстағы, бiлiм қорына шығудың жолы тек орысша оқу. Абай реалист, демек ол шындықты нақтылы мәнiнде түсiнiп отыр. Бұл құр әншейiн орысшаға бас шұлғу емес. Орыстар дүниенiң тiлiн.
бiледi, ал сен оның тiлiн бiлсең көкiрегiң ашылады. Көкiрегi ашылса әрi қарай қандай жолға түсерiңдi өзiң де бiлетiн боласың. Мәселе, мына күйден арылу керек, от басы ошақ қасы тiрлiктен құтылу керек. Ақын осыған сайса керек. “Kazak’ın Kazak’tan Başka Düşmanı Yoktur”.
